همهی ما از واژهی ماه به عنوان یک واحد زمانی استفاده میکنیم. اگر از ما بپرسند که یک ماه چند روز است؛ میگوییم ۳۰ روز. امّا چنین تعریفی اصلاً دقیق نیست. معیار های مختلفی برای ماه وجود دارد که در این مطلب به مهمترین آنها میپردازیم.
ماه هلالی
به زمان بین دو مقارنهی متوالی ماه با خورشید ماه هلالی گفته میشود که ۲۹.۵ روز طول میکشد. در طول یک ماه هلالی ماه ابتدا در حالت هلال ماه نو، سپس در تربیع اوّل، محاق افزاینده، بدر، محاق کاهنده، تربیع دوم و در آخر به صورت هلال ماه کهنه است.
ماه شرعی
به زمان بین دو رویت هلال ماه ماه شرعی گفته میشود که طول آن ۲۹ یا ۳۰ روز است. ماه شرعی از اذان مغرب اوّلین شبی که هلال رویت شود آغاز شده و هنگام اذان مغرب شبی که هلال ماه بعد رویت شود به پایان میرسد. به دلیل مشکلات رصد ممکن است ماه شرعی و هلالی اندکی با هم تفاوت داشته باشند.
ماه نجومی
به یک دور گردش ماه به دور زمین ماه نجومی گفته میشود و مدّت آن ۲۷.۳ روز است. زمان یک ماه نجومی با یک ماه هلالی تفاوت جدّی دارد. عامل این تفاوت حرکت انتقالی زمین به دور خورشید است. وقتی ماه یک دور به دور زمین میگردد به موقعیت قبلی خود در زمینهی آسمان باز میگردد؛ امّا در این مدّت خورشید هم در زمینهی آسمان جابجا شده است. حدود ۲ روز طول میکشد تا ماه نسبت به خورشید به جای اوّل باز گردد و به همین دلیل ماه هلالی حدود دو روز از ماه نجومی بیشتر است.
یک سال شمسی ۱۲.۳۶ ماه قمری و ۱۳.۳۶ ماه نجومی است. اختلاف این دو عدد دقیقاً یک است. دلیل این اتّفاق این است که در یک سال خورشید ۳۶۰ درجه در زمینهی آسمان جابجا میشود و باعث میشود تعداد ماههای هلالی یک عدد از ماههای نجومی کمتر باشد.
ماه شمسی
یک سال شمسی به ۱۲ ماه تقسیم شده است که هر سه ماه یک فصل را تشکیل میدهند. شش ماه نخست سال ۳۱ روزه و پنج ماه بعد ۳۰ روزی و ماه اسفند ۲۹ روزه است. در سالهای کبیسه ماه اسفند ۳۰ روزه میشود. دلیل اینکه طول فصلها با یکدیگر تفاوت دارد و بهار و تابستان از پاییز و زمستان طولانیتر هستند؛ صرفاً یک قرارداد نیست. به دلیل حرکت بیضوی زمین به دور خورشید؛ فاصلهی بین اعتدال بهاری، انقلاب تابستانی، اعتدال پاییز و انقلاب زمستانی یکسان نیست. این چهار لحظه معیار آغاز فصلها هستند و به همین جهت طول فصول مختلف است.
ماه های دایره البروجی
به زمان قرارگیری خورشید در صورت های فلکی دایره البروج ماه دایره البروجی گفته میشود. طول این ماهها به دلیل اختلاف اندازهی صور فلکی متفاوت است. ماه ها به ترتیت حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، میزان، عقرب، قوس، جدی، دلو، حوت نام دارند. شروع ماه حمل ۲۹ فروردین است و تقریباً حمل همزمان با اردیبهشت است. امّا احتمالاً شنیده اید که به فروردین برج حمل گفته میشود. دلیل این اختلاف زمانی حدود یک ماهه بین ماههای دایره البروجی و اسامی برجهای ماه شمسی این است که ۲۰۰۰ سال قبل ورود خورشید به صورت حمل در ابتدای فروردین قرار داشته بود؛ امّا در اثر رقص محور صورتهای دایره البروج نسبت به ماه های شمسی جابجا شده اند.
کنار حوت نشسته است برهای به حمل
میان جمله بروج است صورت اول
بدان که مهر در آغاز سال در حوت است
میان صورت و برجش فتاده است گسل
