اگر داستان دور دنیا در ۸۰ روز را خوانده باشید؛ شاید به ذهنتان برسد که نویسنده در قسمت شمارش روزها به چه نکتهی جالبی دقّت کرده است؛ امّا جالب است بدانید که این مسئله صدها سال قبل در رسالهی معینیه توسّط خواجه نصیر الدّین طوسی مطرح شده است!
خواجه نصیر میگوید که سه نفر در یک نقطه از زمین با هم جمع بودند که یک نفر همانجا ماند و یک نفر به سمت مشرق و دیگری به سمت مغرب سفر میکند تا دور دنیا را بزند و از طرف دیگر زمین به شهر اوّل برسد. از قضا این دو نفر مسافر در یک روز به شهر میرسد و بین سه نفر بر سر شمارش روزها اختلاف میافتد.
فردی که به غرب سفر کرده میگوید که ۱۰۰ روز گذشته و فردی که در شهر مقیم بوده میگوید که ۱۰۱ روز گذشته و دیگری که به شرق رفته بود میگوید که ۱۰۲ روز گذشته! شاید فکر کنید که دو نفر از آنها در شمارش اشتباه کردهاند؛ امّا هرگز اینگونه نیست.
زمین از غرب به شرق میچرخد (خلاف حرکت ظاهری خورشید و ماه و ستارگان) و این چرخش باعث ایجاد شب و روز میشود. اگر کسی همجهت با زمین یعنی به طرف شرق حرکت کند؛ گویا با سرعت بیشتری از فرد مقیم به سمت شرق میچرخد و شب و روز بر او سریعتر میگذرد و یک روز بیشتر از فرد مقیم میشمارد. به عکس فردی که به غرب سفر میکند با سرعت کمتری از فرد مقیم به سمت شرق میچرخد (خلاف جهت چرخش زمین حرکت میکند) و شب و روز بر او کندتر میگذرد و شمارهی روزها را یکی کمتر از مقیم محاسبه میکند. اگر هم فرد با سرعت بیشتری از سرعت چرخش زمین به غرب حرکت کند؛ احساس میکند که شب و روز به عقب بر میگردد.
نویسنده:
علی انصاری
