WR-104 که با نام ستارهی مرگ نیز شناخته میشود، یکی از زیباترین و در عین حال ترسناکترین اجرام آسمانی است. این ستاره از نوع ولف–رایت (Wolf-Rayet) بوده و در فاصلهی حدود ۸۰۰۰ سال نوری از زمین قرار دارد. دلیل شهرت و نگرانی دربارهی WR-104، نه ماهیت خشن آن، بلکه جهتگیری خاص آن نسبت به زمین است. موضوعی که سالهاست توجه اخترشناسان و رسانههای علمی را به خود جلب کرده است.
اما آیا این ستاره واقعاً میتواند تهدیدی برای حیات روی زمین باشد؟ در ادامه، با بررسی دقیقتر ماهیت ستارگان ولف–رایت و ویژگیهای WR-104، به این پرسش پاسخ میدهیم.
ستارگان ولف–رایت دقیقاً چه هستند؟
ولف-رایت ها گروهی از ستارگان بسیار پرجرم، بسیار داغ و کوتاهعمر هستند که در مراحل پایانی تکامل خود قرار دارند.
این ستاره ها بخش بزرگی از لایههای بیرونی خود را بهواسطهی بادهای ستارهای فوقالعاده قوی از دست دادهاند و هستهی داغ آنها تقریباً در معرض دید قرار دارد.
ویژگیهای اصلی ستارگان ولف-رایت:
- دمای سطحی بسیار بالا(30,000 تا 200,000 کلوین)
- باد های ستارهای پرسرعت و بسیار شدید
- درخشندگی سطحی بسیار زیاد، گاهی تا چند میلیون برابر خورشید
- عمر بسیار کوتاه، حداکثر چند میلیون سال
این شرایط افراطی باعث میشود ستارگان ولف–رایت از خشنترین و ناپایدارترین اجرام شناختهشده در کیهان باشند.
چرا WR-104 به ستارهی مرگ معروف است؟
WR-104 یک سیستم دوتایی است که از یک ستارهی ولف–رایت و یک ستارهی همراه تشکیل شده است. این دو ستاره در حال چرخش به دور یکدیگر، الگوی مارپیچی زیبایی از گاز و غبار ایجاد کردهاند که با تلسکوپهای فروسرخ بهوضوح قابل مشاهده است.
اما دلیل اصلی لقب ستارهی مرگ به یک سناریوی نگرانکننده بازمیگردد.
پیشبینی میشود WR-104 در آینده به شکل یک ابرنواختر بسیار پرانرژی یا حتی انفجار پرتو گاما (Gamma-Ray Burst) منفجر شود. این به خودی خود نگران کننده نیست، چه بسیاراند ستارگان پر جرمی که هر لحظه در کیهان پرتوی گاما آزاد میکنند ولی مشکل اصلی این است که این ستاره در جهتی قرار گرفته که یکی از قطب های آن تقریباً به سمت ماست.(جهت باد ستارهای آن چنین نشان میدهد) یعنی زمانی که پایان عمر WR-104 فرابرسد، جت نسبیتی خود را ه مقدار زیادی پرتوی گاما دارد به سمت زمین پرتاب میکند و چون پرتوهای گاما یکی از مخربترین امواج طبیعت هستند،حیات را به سرعت در زمین از بین خواهند برد.
البته با اینکه این ستاره با دقت خوبی ما را نشانه گرفته است اما با توجه به فاصلهی 8000 سالهی آن برای نور، امواج گاما تا زمان رسیدن به ما بسیار ضعیف خواهند شد. همچنین باید گفت زمین بسیار کوچک تر از آن است که این پرتو ها دقیقا به آن برخورد کنند. علاوه بر این، گوی آبی ما حرکت هم میکند که این شرایط، هدفگیری را برای یک تک تیرانداز حرفهای نیز دشوار میکند چه رسد به یک ستاره با تفنگ ثابت!
آمار های ریاضی هم نشان میدهند احتمال برخورد پرتو های WR-104 به زمین کمتر از 10 درصد است. بنابراین، این ستاره آنقدر ها هم برای ما خطرناک نیست، هرچند پرتو های گاما بسیار قدرتمند هستند.
همانطور که در تصویر بالا دیدید، این ستاره در عین ناپایداری، بسیار زیباست. باد های ستارهای اغلب به صورت کروی یا بیضوی از ستارهی منشاء فاصله میگیرند. اما اگر دقت کنید WR-104 یک ستارهی همدم دارد که در مدارش میچرخد، این ستاره اگرچه یک ستارهی عادی به نظر میآید اما دقیقاً علت تشکیل باد ستارهای مخروطی شکل است. به این صورت که WR-104 باد های خورشیدی خود را آزاد میکند و ستارهی کوچکتر نیز باد های خورشیدی خود را آزاد میکند، وقتی باد های خورشیدی دو ستاره به هم برخورد میکنند، چنین ساختار چشمنوازی شکل میگیرد.
WR-104 از نظر ظاهری بین دو سحابی مرداب و سهتکه قرار گرفتهاست، یعنی در امتداد دیسک راه شیری و کمی بالا تر از صورت فلکی قوس قرار دارد.
این ستاره با قدر ظاهری حدود 13 از آسمان ایران قابل مشاهده است اما برای رصد این جسم باید تلسکوپی بسیار قوی داشته باشید و تجهیزات و امکانات نوردهی طولانی مدت برای شما فراهم باشد. این ستاره بسیار کم نور است و در ناحیهای بسیار شلوغ و پر غبار از آسمان جایدارد.
جمعبندی:
WR-104 نمونهای شگفتانگیز از قدرت و خشونت کیهان است. ستارهای که همزمان میتواند مرگبار، زیبا باشد.
بررسی چنین اجرامی به درک فرآیند مرگ ستارگان پرجرم، شکلگیری عناصر سنگین و حتی آیندهی کیهان کمک میکنند.
اگرچه لقب ستارهی مرگ ترسناک بهنظر میرسد، اما فعلاً میتوان با خیال راحت، این قاتل کیهانی را از فاصلهای امن تماشا کرد.
