رخگرد ماه چیست؟
رخگرد ماه یا Libration به نوسان ظاهری ماه نسبت به ناظر زمینی گفته میشود که باعث میشود بخشهایی از کنارههای ماه که معمولاً دیده نمیشوند، در زمانهای مختلف قابل مشاهده باشند.
اگر چند شب متوالی به ماه نگاه کنید متوجّه میشوید که بخشی از ماه همیشه به سمت ماست و دیده میشود قسمتی از ماه نیز همیشه پنهان است و هیچ گاه دیده نمیشوند. امّا اگر دقت کنید بخشهای کناری ماه گاهی دیده میشوند و گاهی دیده نمیشوند. دلیل آن پدیدهی رخگرد است.
چرا یک سمت ماه را میبینیم؟
مدت زمان حرکت وضعی و انتقالی ماه به دلیل قفل گرانشی یکسان است یعنی زمانی که ماه یک دور به دور خود میگردد یک دور هم دور زمین چرخیده است. این همزمانی باعث میشود که همیشه یک سمت ماه به زمین باشد. امّا چرا گاهی قسمت اندکی از سمت ناپیدای ماه پیدا میشود؟
رخگرد طولی ماه
مدار ماه به دور زمین بیضوی است و این یعنی سرعت ماه در حضیض مداری بیشتر از سرعت آن در اوج مداری است. اما سرعت گردش ماه به دور خود تقریباً ثابت میماند. این اختلاف باعث میشود که در برخی زمانها بخشهایی از کنارههای راست و چپ ماه دیده شوند.
رخگرد عرضی ماه
صفحه استوای ماه بر صفحه مداری آن کاملا منطبق نیست. این موضوع باعث میشود که در برخی زمانها قطب شمال ماه و در زمانهای دیگر قطب جنوب ماه قابل مشاهده باشد.
رخگرد روزانه و اختلاف منظر
علاوه بر این موارد، به دلیل نزدیکی ماه به زمین، اختلاف منظر نیز میتواند دیده شدن کنارههای بخش پیدای ماه را تشدید کند. جابهجایی ناظر روی زمین باعث تغییر جزئی زاویه دید نسبت به ماه میشود.
مجموع این عوامل باعث میشود که در اثر رخگرد ماه، در طول یک ماه قمری حدود ۵۹ درصد از سطح ماه از زمین قابل مشاهده باشد، هرچند هیچگاه تمام سمت ناپیدای ماه دیده نمیشود.
