کیهان همیشه در حال انفجار است. اما در زمین صداها آنقدر بلند و در آسمان آنقدر دور هستند که ما تقریباً هرگز متوجه این فورانها نمیشویم. ولی این انفجارها چقدر برای ما خطرناک اند؟ آیا این رویدادهای بیصدا میتوانند قاتلان خاموشی باشند که در چند ثانیه حیات را از روی یک سیاره محو کنند؟ متاسفانه باید بگوییم بله؛ برخی از این انفجار ها مانند انفجار پرتوی های گاما یا GRB ها میتوانند تنها در چند ثانیه زندگی بیشتر ساکنان یک سیارهی خوش آب و هوا را به خطر بیاندازند. در ادامه با انفجار پرتوهای گاما بیشتر آشنا میشویم:
GRB چیست و چرا اینقدر خطرناک است؟
Gamma Ray Burst یا به فارسی انفجار پرتوی گاما، فوران کوتاه مدت و بسیار پر انرژی امواج گاما از یک ابرنواختر یا ستارهی در حال مرگ پر جرم، سیاهچاله، برخورد دو ستارهی نوترونی یا دیگر اجرام ناشناخته است. یکی از این اجرام WR-104 است.
انرژی یک GRB آنقدر زیاد است که خورشید در تمام عمر خود نمیتواند آن را تولید کند.
با این حال خورشید تنها در هر ثانیه 380,000,000,000,000,000,000,000,000,000 ژول انرژی تولید میکند! این میزان 650,000 برابر مصرف ساکنان زمین است
نتیجهی انتشار GRB، خط باریک، متمرکز، داغ و پر انرژی مرگبار از پرتوی گاما خواهد بود که میتواند تا میلیاردها کیلومتر بدون افت انرژی حرکت کند و تهدیدی جدی برای اجرام در مسیرش ایجاد نماید.
اما برای نابودی حیات، پر انرژی بودن پرتوهای گاما کافی نیست، یک متغیر اساسی دیگر جهت انتشار پرتوهای گاما است.
ناسا
چرا در GRB ها جهت یک متغیر اساسی است؟
GRBها مثل بمب معمولی منفجر نمیشوند؛ آنها در واقع هدف میگیرند.
پرتو گاما فقط در یک مخروط باریک پخش میشود. یعنی اگر زمین داخل این مخروط نباشد، حتی از فاصلهی نزدیک هم در امان میماند. اما اگر درون این مخروط باریک باشد:
- لایهی اُزن ممکن است در زمان کوتاهی دچار تخریب گسترده شود.
- سطح زمین با ممکن است تشعشعات کشنده بمباران شود.
- زنجیرهی حیات ممکن است از پایه دچار فروپاشی شود.
ولی نکتهی مثبت در داستان سیاهنمایی پرتوهای گاما این است که هیچ انفجار فیزیکی روی زمین رخ نمیدهد!
چنین چیزی قبلاً اتفاق افتاده است؟
پژوهشگران شواهدی غیرمستقیم یافتهاند که نشان میدهد در گذشتهی بسیار دور، شاید زمین با اثرات یک GRB مواجه شده باشد. در دورههای زمین شناسی انقراض بزرگی اتفاق افتادهاند که برای برخی از آنها توضیح معتبری وجود ندارد بنابراین تعدادی از متخصصین GRB را یکی از مظنونین اصلی انقراضمعرفی کردهاند.
اما جای نگرانی نیست. خبر خوب اینکه انفجار پرتوهای گاما پدیدهای اساساً نادر است و فاصلهی بسیاری از اجرامی که توانایی تولید GRB دارند از زمین زیاد است. به علاوه، احتمال اینکه یکی از آنها دقیقا ما را در زمان و مکان درست هدف بگیرد بسیار ناچیز است مگر اینکه معجزه شود…
اما خبر بد اینکه اگر معجزه شود و واقع یک GRB به زمین برخورد کند، آنگاه به معنی واقعی کلمه هیچ راهی برای جلوگیری از آن حداقل فعلا نداریم؛ یعنی نه هشدار زودهنگام، نه پناهگاه و نه حتی نیزه و سپر. یعنی در برابر پرتوهای گاما، تمدن بشری در بهترین حالت تنها میتواند تماشاگر باشد
کیهان دشمن ما نیست، اما قرار نسیت همیشه مهربان باشد؛ گاهی مرگبار ترین قاتلانش، در سکوت، و در چند ثانیه تصمیم خود را میگیرند.
