همهی ما به دیدن سحابیها و سیّارات از پشت تلسکوپ علاقهداریم. دیدن بزرگ و واضح اجرام آسمانی از پشت تلسکوپ همه را به وجد میآورد. از زمان گالیله تا کنون انواع مختلف تلسکوپ در طول تاریخ ساخته شدهاند. در این مطلب میخواهیم با انواع تلسکوپ آشنا شویم.
۱- تلسکوپهای شکستی
تلسکوپهای شکستی یا گالیلهای قدیمی ترین نوع تلسکوپ ها هستند. این تلسکوپها از یک عدسی برای کانونی کردن نور استفاده میکنند. عدسی نیز مانند منشور موجب پراکندی رنگها یا ابیراهی رنگی میشود. برای حذف این ابیراهی از عدسیهای آکرومات (دو لایه) یا آپوکرومات (سه لایه) استفاده میشود. تصویر p در این تلسکوپ به صورت d و اگر از چپقی استفاده شود به صورت q نشان داده میشود.
۲- تلسکوپ های بازتابی
تلسکوپهای بازتابی از یک آینهی سهموی (و گاهی کروی) برای کانونی کردن نور بهره میگیرند. آینهی اوّلیه نور را کانونی کرده و آینهی تخت بیضی وار ثانویه آن را برای مشاهده به کنار منتقل میکنند. تصویر p در این تلسکوپ به صورت d نشان داده میشود.
3- تلسکوپهای کاسگرین
تلسکوپهای کاسگرین سردستهی خانوادهی تلسکوپهای دو آینهای است. آینهی اوّلیهی این نوع تلسکوپ سهموی مقعّر و آینهی ثانویه هذلولی محدّب است. آینهی اوّلیه تصاویر را در پشت آینهی ثانویه کانونی کرده و آینهی ثانویه این تصاویر را در پشت آینهی اوّلیه کانونی میکند. این تلسکوپها طول لولهی کم و فاصلهی کانونی زیاد دارند. علاوه بر این میتوان با تغییر در انحناهای مخروطی دو آینه (کروی، بیضوی، سهموی، هذلولی) بسیاری از ابیراهیها و خطاهای اپتیکی را تا حدّ زیادی کاهش داد. علاوه بر این تلسکوپهای کاسگرین فاصلهی کانونی زیاد در ازای طول لولهی کم دارند که جابجایی آنها را بسیار راحت میکند.
4- تلسکوپ ریچی-کرتین
تلسکوپ ریچی-کرتین نوعی از کاسگرینها است که آینهی اوّلیه و ثانویهی آن هذلولی ساخته شدهاند. این نوع تلسکوپ از بهترین انواع تلسکوپها از لحاظ اپتیکی است. تلسکوپ هابل و رصدخانهی کک با این ساختار اپتیکی ساخته شدهاند.
۵- تلسکوپ ماکستوف-کاسگرین و اشمیت-کاسگرین:
تلسکوپهای ماکستوف و اشمت تلسکوپهایی از خانوادهی کاسگرین هستند که در آنها آینهی اوّلیه و ثانویه کروی است. کره ساختار اپتیکی مناسبی ندارد؛ بنابراین یک عدسی تصحیح کنند به نام تیغهی ماکستوف یا تیغهی اشمیت در جلوی این نوع تلسکوپ قرار میگیرد. این نوع تلسکوپها به دلیل عدم ورود گرد و خاک و ساختار اپتیکی، گزینههای مناسبی برای رصد هستند.
۶- تلسکوپ گریگوری
تلسکوپ گریگوری یک تلسکوپ دو آینهای است که آینهی اوّلیه سهموی مقعّر و آینهی ثانویه بیضوی مقعّر است. این نوع تلسکوپ مانند کاسگرین طول لولهی کم و فاصلهی کانونی زیاد دارد؛ امّا از لحاظ کیفیت تصویر به خوبی کاسگرینها نیستند و استفاده از آنها بسیار کم است.
۷- تلسکوپ سه آینهای
تلسکوپهای سه آینهای را میتوان به نوعی ترکیب یک تلسکوپ گریگوری با کاسگرین در نظر گرفت. این تلسکوپ از یک آینهی اوّلیهی بیضوی نزدیک به سهموی مقعّر، ثانویهی هذلولی محدّب و ثالثیهی بیضی خفته مقعّر تشکیل شده که با تنظیم ثابت مخروطی و شعاع انحنای آینهها به اپتیک بسیار با کیفیتی دست پیدا کرد. آینهی ثالثیه برای منتقل کردن بهتر نور به حسگر تصویر کج ساخته میشود و آینهی رابعیه که یک آینهی تخت است نیز برای انتقال بهتر تصویر به حسگر استفاده میشود. تلسکوپ جیمز وب به این شکل ساخته شده است.
